De effecten
Het werk van de Nationale ombudsman kan op verschillende manieren effect hebben. Wanneer voor de burger zijn probleem is opgelost door een interventie van de ombudsman, zal hij in het algemeen tevreden zijn. Het kan gebeuren dat door een onderzoek van de ombudsman een zaak onder de aandacht van de ambtelijke of politieke leiding komt. Dat kan ertoe leiden dat een maatregel wordt genomen voordat de ombudsman zijn rapport heeft uitgebracht. In het algemeen zal de ombudsman 'met instemming' kennisnemen van zo'n maatregel. De ombudsman kan ook besluiten om een aanbeveling te verbinden aan zijn oordeel. De ervaring leert dat de overheid de aanbevelingen vrijwel zonder uitzondering opvolgt.
Een overheidsinstantie kan een maatregel nemen ten gunste van de indiener van een klacht. Maar de effecten kunnen ook structureler van aard zijn: naar aanleiding van problemen die door de Nationale ombudsman gesignaleerd zijn, kan een overheidsinstantie de uitvoeringspraktijk of de bestaande regelgeving veranderen om klachten in de toekomst te voorkomen. In zeer algemene zin is er ook sprake van effect van het bestaan van het instituut van de Nationale ombudsman als zodanig, namelijk wanneer bestuursorganen ertoe overgaan de uitvoeringspraktijk uit eigen beweging te verbeteren om zo min mogelijk aanleiding te geven tot het indienen van klachten bij de Nationale ombudsman. Dat laatste gebeurt ook als gevolg van maatregelen voor een goede interne behandeling van klachten door de bestuursorganen zelf. Ook komt het voor dat het voor burgers al effectief blijkt om aan te geven dat zij een klacht bij de Nationale ombudsman willen indienen.