Het instituut Missie
Functies van de Nationale ombudsman
Het instituut van de Nationale ombudsman is ingesteld om de burger een mogelijkheid te geven om klachten over de uitvoering van taken door de overheid voor te leggen aan een onafhankelijke en deskundige instantie. Deze mogelijkheid staat naast andere voorzieningen, zoals de volksvertegenwoordiging, de rechterlijke macht, en interne procedures van klachtbehandeling. Het werk van de Nationale ombudsman kan leiden tot het (alsnog) nemen van een maatregel en heeft uiteindelijk tot doel bij te dragen aan herstel van geschonden vertrouwen. Met het oog op deze functie naar de burger toe is in de Wet Nationale ombudsman gekozen voor een vorm waarin één persoon, de Nationale ombudsman, de naar buiten herkenbare exponent is van het instituut, als tegenwicht van een vaak anonieme bureaucratie.
Voor de overheid kan de Nationale ombudsman bijdragen aan de terugkoppeling van ervaringen met de uitvoeringspraktijk. Dat is van belang voor overheidsorganisaties die 'klantgericht' willen werken en hechten aan een daarbij passende kwaliteit van de beleidsuitvoering. Klachten zijn signalen die kostbare informatie bieden voor de meting van kwaliteit. Het in acht nemen van de door de Nationale ombudsman gehanteerde behoorlijkheidscriteria draagt bij aan de rationaliteit en de legitimiteit van het openbaar bestuur. Wil de Nationale ombudsman deze functies kunnen vervullen, dan is het van belang dat burgers hem weten te vinden en dat zij vertrouwen hebben in zijn onpartijdigheid en werkwijze. In zijn relatie tot de overheid is van belang dat het oordeel van de Nationale ombudsman rechtens niet afdwingbaar is. Waar formele macht ontbreekt, is het gezag van de Nationale ombudsman en van zijn uitspraken van bijzonder belang voor het effect van het werk. Dat gezag wordt allereerst bepaald door de kwaliteit van het werk: een zorgvuldig en vlot onderzoek, een goed onderbouwde beoordeling, en een rapportage in goed leesbare vorm. Kwaliteit is weliswaar een noodzakelijke, maar geen voldoende voorwaarde. Naast deze interne pijler is ook de externe pijler van belang: politieke steun en/of belangstelling, alsmede openbaarheid van het werk.